dt-fouten

Eind vorig jaar stuurde ik naar ruim 2000 mensen een e-mail waarvoor ik me nog steeds beetje schaam. In mijn wekelijkse nieuwsbrief, de Schrijfvis schreef ik: passieve zinnen zijn een soort parasieten die het leven uit je teksten zuigen. Hier lees je hoe je ze vermijd.

Pas toen ik op ‘send’ had gedrukt, viel het me op dat ik een t was vergeten achter ‘vermijd’.

Eerlijk is eerlijk: het gebeurt me wel vaker dat ik een dt-fout maak. Vooral als ik een eerste versie van een artikel ter inzage opstuur aan geïnterviewden. Dan schrijf ik bijvoorbeeld ‘dat heeft niemand zo bedoelt’, in plaats van ‘dat heeft niemand zo bedoeld’.

Dt-fouten zijn regelrechte blamages als schrijven je beroep is. Ik vraag me dan ook vaak af hoe dit soort blunders ontstaan in mijn hoofd. De spellingregels ken ik goed, op de school was spelling zelfs één van de weinige onderdelen waarin ik uitblonk.

Maar tijdens het schrijven lijken de regels soms weg te zakken in mijn overpeinzingen over de stijl, de spanningsboog en de precieze formulering van de tekst. Hoe kan ik dat voorkomen?

De Belgische taalkundige Domiek Sandra heeft mogelijk het antwoord op die vraag.

Read more

creatief denken

Toen ik net begon als freelance journalist, voerde ik bij het schrijven van lastige artikelen soms een omslachtig ritueel uit waarbij ik al mijn kleren uittrok om creativiteit op te wekken (wees gerust, ik werkte destijds niet op een redactie maar thuis).

Als ik vastzat in een complexe alinea, sprong ik midden op de dag onder de douche, in de hoop dat ik onder de warme stralen nieuwe inspiratie zou opdoen. Voor mijn gevoel werkte de douche-methode. Als ik een halfuurtje na mijn bezoek aan de badkamer weer met nat haar achter de computer zat, ging het schrijven vaak beter. Ik had nieuwe inzichten opgedaan.

Maar kwam dat echt door het douchen? Een paar maanden geleden interviewde ik onderzoeker en psycholoog Carsten de Dreu. In zijn boek Creativiteit krijg je niet voor niets, geeft hij een uitgebreid overzicht van alle wetenschappelijk onderbouwde methodes die leiden tot creatief denken.

Toen ik over mijn douche-ritueel de vertelde, begon hij te lachen.

Read more

boeken over schrijven

Boeken over schrijven zijn er in overvloed. Maar ze zijn niet allemaal even goed. Of, in de woorden van Stephen King:

‘De meeste boeken over schrijven staan bol van de onzin. (…) Romanschrijvers, ikzelf niet uitgezonderd, begrijpen niet veel van wat ze doen – niet waarom het werkt als het goed is niet waarom het niet werkt als het slecht is.’

Toch heb ik veel schrijfboeken gelezen, waarvan ik wél iets heb opgestoken. Hieronder heb ik 21 boeken over schrijven op een rijtje gezet, mét de belangrijkste schrijflessen die ik eruit heb getrokken.

Op nummer één van de lijst staat een boek van King: Over Leven en Schrijven. Maar ook de andere twintig boeken zijn op één of andere manier belangrijk voor me geweest.

Read more

afleiding zoeken

Als ik schrijf aan de eerste versie van een lang artikel, gedraag ik me als een junkie. Ik ben verslaafd aan afleiding. Dat blijkt uit uit mijn browsegeschiedenis en – jawel – een gesprek met een psychiater. In deze post lees je wat er in je hersenen gebeurt als je op zoek gaat naar afleiding tijdens het schrijven en je krijgt concentratietips van een expert.

Vorige week werkte ik een halve dag aan een verhaal over een illusionist voor Volkskrant Magazine. Ik had me had voorgenomen om me niet te laten afleiden door e-mails, nieuwssites, of social media.

Maar in de twee uur dat ik ongestoord zou werken, bezocht ik volgens de geschiedenis van mijn webbrowser 63 websites.  Ik surfte van Facebook naar Twitter, Gmail en de New York Times. Daarnaast checkte ook regelmatig Whatsapp op mijn telefoon.

Zo’n schrijfdag vol versplinterde aandacht is helaas geen uitzondering. Ik schrijf bijna elk stuk met een half oog op mijn telefoon of op internetsites die ik helemaal niet wil bezoeken. Uiteindelijk komen de artikelen altijd af, maar efficiënt werk ik zeker niet. Kortom: ik heb grote behoefte aan wat concentratietips.

Waar komt de drang om afleiding te zoeken vandaan? En wat kan ik ertegen doen?

Read more

nieuwsbericht schrijven

Een nieuwsbericht schrijven is een vak apart. Je begint namelijk niet bij het begin van een verhaal, maar in het midden. Hieronder lees je in zeven stappen hoe je een goed nieuwsbericht opbouwt volgens de ‘stroomstoringmethode’. Maar dit artikel gaat ook over een loslopende chimpansee op Schiphol. (Klik hier als je liever een achtergrondartikel wil schrijven)

Stroomstoring

Read more

topische zin

“Weet je niet wat een topische zin is?”, vroeg één van mijn collega-journalisten laatst wat verbaasd toen we het over het schrijven van een achtergrondartikel hadden.
Ik had nog nooit van de term gehoord.
“Je gebruikt al topische zinnen, dat weet ik zeker”, zei mijn collega. “Ook al noem je ze misschien niet zo.”
“Oh ja? Ik weet nergens van.”
“Je schrijft ze waarschijnlijk automatisch, bijvoorbeeld als je aan een alinea begint.”

Het gekke is dat je meer over bepaalde onderdelen van je tekst gaat nadenken zodra ze een naam krijgen. Sinds mijn collega me uitlegde wat topische zinnen zijn, ben ik me veel meer bewust van deze ‘verkeersregelaars’ van mijn teksten. Met de zinnen kun je op talloze manieren spanning en structuur in je verhaal te brengen.

Read more

aantal woorden per dag

De schrijver met het strafste schrijfregime ter wereld was waarschijnlijk Anthony Trollope (1815 – 1882). Als de Brit aan een roman werkte, staarde hij altijd met een schuin oog naar een horloge. Hij eiste van zichzelf dat hij elk kwartier 250 woorden schreef. Die routine maakte hem bijzonder productief. Trollope schreef slechts drie uur per dag – van 5.30 tot 8.30 – omdat hij overdag kantoormedewerker was bij de Britse post. Toch publiceerde hij in 35 jaar 49 boeken, waarvan sommige meer dan zeshonderd bladzijdes telden.

In zijn autobiografie beschrijft hij hoe ver hij ging om elke dag aan zijn minimum aantal woorden te komen. Als hij een kwartier voordat hij naar zijn werk ging één van zijn romans afrondde, schreef hij onderaan de pagina in grote letters het woord ‘EINDE’ om vervolgens een nieuw vel papier te pakken en de eerste 250 woorden van zijn nieuwe roman te schrijven (lees ook: hoeveel woorden heeft een boek?).

Hoe veel woorden schrijft een schrijver per dag?

Trollope is was misschien wat obsessief bezig met zijn schrijfwerk. Maar een woordenquotum kan elke schrijver van pas komen om zijn verhaal vooruit te stuwen. Het gevaar is namelijk dat je een eerste versie te angstig schrijft, dat je te lang wikt en weeg over elk woord en elke komma.

Een streefaantal woorden als richtpunt biedt houvast. Het herinnert je eraan dat je soms gewoon door moet schrijven en je innerlijke corrector moet uitschakelen – een eerste versie hoeft namelijk niet perfect te zijn. Het is veel belangrijker dat je verhaal vaart houdt.

Dat wil niet zeggen dat elke schrijver minimaal 250 woorden per kwartier moet schrijven op een dag. Misschien heb je meer het arbeidsethos van Ernest Hemingway, werk je net zo langzaam als Harper Lee, of hoop je het bizarre schrijftempo van de Britse detectiveauteur John Creasey te benaderen.

Hieronder vind je de woordenquota van elf beroemde schrijvers en schrijfsters. Welk schrijfritme past bij jou?

Read more

virginia-woolf

In deze blog vertel ik je wat tangconstructies zijn, hoe je ze vermijd en waarom je ze soms ook gewoon moet laten staan, net als de beroemde schrijfster Virginia Woolf (zie foto).

Ik dacht altijd dat ik tangconstructies bijna automatisch vermeed bij het schrijven van artikelen. Maar toen ik wat oude berichten van mijn hand op nu.nl bekeek, was het niet moeilijk om er een paar te vinden.

In de honing die bijen aan hun koningin voeren, belanden vaak kleine hoeveelheden ziektekiemen die de werkers elders hebben opgepikt.

De van T-shirts gemaakte luiers zijn volgens onderzoekster Kathy Townsend wel geschikt om de poep van de dieren op te vangen.

Wat is een tangconstructie?

In de honing die bijen aan hun koningin voeren, belanden vaak kleine hoeveelheden ziektekiemen die de werkers elders hebben opgepikt.

De van T-shirts gemaakte luiers zijn volgens onderzoekster Kathy Townsend wel geschikt om de poep van de dieren op te vangen.

Wat is een tangconstructie?

Deze zinnen zijn wat lastig leesbaar, omdat de hoofdzin wordt onderbroken door een bijzin die in de tekst is gepropt (aangegeven in rood). Dit soort formuleringen worden tangconstructies genoemd, omdat de twee delen van de hoofdzin een bijzin aan twee kanten omsluiten – als een soort tang.

Voor lezers is dat meestal niet prettig. Ze beginnen aan een zin, worden afgeleid met een bijzin en komen vervolgens weer in het tweede deel van de hoofdzin terecht. Soms is de onderbreking zo abrupt en lang dat de betekenis van de zin pas heel doordringt tot de lezer. Neem het voorbeeld hieronder.

In de Brusselse dierentuin wordt de om zijn knuffelbare uiterlijk en vertederende gromgeluiden zo populaire reuzenpanda gewassen.

Pas bij het laatste woord begrijp je dat de panda wordt gewassen.

Tangconstructies ontstaan als als je te veel informatie in één zin propt en ook nog eens op de verkeerde plek. Door de zin anders te formuleren of in stukken op te breken, kun je een tangconstructie meestal eenvoudig vermijden.

Read more

tijdvertraging

Soms lijkt de tijd voorbij te kruipen in een boek of verhaal. Een gebeurtenis die in werkelijkheid in een oogwenk voorbij zou zijn, beslaat in het verhaal vele alinea’s of pagina’s. Een val van iemand wordt bijvoorbeeld tot in detail beschreven: je leest wat het personage voelt, denkt en ziet. Zo’n geschreven vorm van slowmotion wordt aangeduid met de literaire term tijdvertraging.

In dit artikel lees je welke effecten een schrijver bereikt met tijdvertraging. (Lees ook over de tegenovergestelde schrijftechniek: tijdverdichting)

Read more

Ontvang maandelijks de beste schrijftips (gratis)

Verhelder je teksten