Contaminatie-alert: met deze 7 uitdrukkingen ga je snel in de fout ‘als schrijver zijnde’

contaminatie

Als schrijver maak je geen sterke indruk wanneer je twee uitdrukkingen door elkaar haalt en combineert tot een niet bestaand werkwoord of gezegde (een contaminatie heet dat, er zit er ook één in de kop van dit artikel).

Toch ging ik in mijn eerste interview over mijn thriller Savelsbos bijna in de fout. Vlak voordat ik werd gebeld door een verslaggever van de website Mustreads, vertelde ik aan een collega waar het interview over zou gaan – over de kans dat mijn eerste boek meteen een bestseller zou worden.

‘Die kans is natuurlijk klein, want ik ben geen Stephen King of een andere bekende schrijver’, zei ik. ‘Ik hoop dat mijn boek bekend wordt door mond-op-mond-reclame van de lezers.’

‘Mond-OP-mond-reclame?’ Mijn collega keek me lachend aan.  ‘Wat bedoel je daarmee? Wil je dat je lezers andere mensen vol op de mond zoenen als ze reclame maken voor je boek?’

Eerlijk is eerlijk: het drong niet meteen tot me door. Maar ik had de uitdrukking mond-tot-mond-reclame verward met met mond-op-mond-beademing en gecombineerd tot mond-op-mond-reclame. Het gênante was dat ik de fout niet voor het eerst maakte. Ik was mijn hele leven in de veronderstelling geweest dat mond-op-mond-reclame de juiste uitdrukking was. Kortom: ik had last van een ruim dertig jaar durende contaminatie.

Contaminatie

Op zich is het natuurlijk geen schande om twee uitdrukkingen te vermengen, het gebeurt bijna iedereen wel eens. Zelfs in kwaliteitskranten en op de websites van gerenommeerde bedrijven en organisaties kom je contaminaties tegen.

Toch schaamde ik mezelf een beetje. Had iemand me niet twintig jaar eerder kunnen corrigeren?Gelukkig gebruikte ik het woord ‘mond-op-mond-reclame’ door het gesprek met mijn collega uiteindelijk niet in het interview met Mustreads. En dat is maar goed ook – lees de kop van het artikel maar eens.

Om de kans op nieuwe taalblunders te verkleinen, verzamelde ik voor deze blogpost de meest voorkomende contaminaties in het Nederlands. Bij welke uitdrukkingen is de kans het grootste dat je in de fout gaat? Een overzicht.

  1. Als… zijnde

Wat doe je dan als schrijver/journalist/moeder zijnde?

Deze uitdrukking wordt veel gebruikt door mensen die zich profileren als schrijver, journalist, moeder of wat dan ook. Maar het is een verhaspeling van twee manier waarop je hetzelfde zegt. Je kunt zeggen:

Wat doe je dan als journalist

of, wat ouderwetser:

Wat doe je dan, journalist zijnde?

Als zijnde is dus dubbelop, een taalfout. Toch duikt de verhaspeling regelmatig op, bijvoorbeeld hier in de Volkskrant, waar de schrijver het heeft over ‘als moeder zijnde’. Ook de formulering ‘als schrijver zijnde’ in de kop van dit artikel is natuurlijk een contaminatie.

  1. Introduceren aan

Je komt ‘introduceren aan’ enorm vaak tegen in ambtelijke taal. Bij de meeste mensen gaan al lang geen alarmbellen meer rinkelen als ze deze formulering lezen of zelf gebruiken. Maar goed Nederlands is:

Hij introduceert een kunstenaar bij het publiek

of:

Hij stelt een kunstenaar voor aan het publiek.

Als je deze uitdrukkingen wel eens door elkaar haalt, ben je in goed gezelschap. Zoek de contaminatie in dit NRC-artikel.

  1. Onderdeel uitmaken van

Nog zo’n ambtelijke verhaspeling die bijna onopgemerkt een plaatsje in ons dagelijks taalgebruik heeft veroverd (zoals hier in de Volkskrant, in de op één na laatste alinea). ‘Onderdeel uitmaken van’ is een veel gebruikte contaminatie. Het zijn twee vermengde uitdrukkingen. Je kunt zeggen:

Hij is onderdeel van die vriendengroep.

Of

Hij maakt deel uit van die vriendengroep.

Onderdeel uitmaken van is dubbelop.

  1. Refereren naar

Misschien wel de lelijkste contaminatie uit deze lijst. Deze uitdrukking duikt vaak op in rapporten, jaarverslagen en e-mails.En zelfs hippe radiostations hebben het tegenwoordig over ‘refereren naar’.

Maar die uitdrukking klopt niet. Je kunt zeggen:

Hij refereert aan het boek De Aanslag.

of:

Hij verwijst naar het boek De Aanslag.

  1. Op het kruisvlak van

Iedereen weet wel ongeveer wat met deze uitdrukking wordt bedoeld. Maar feitelijk is ‘kruisvlak’ een niet bestaand woord, het is een vermenging van ‘kruispunt’ en ‘snijvlak’. Bij de Universiteit Wageningen trekken ze zich daar niets van aan.

Ze hebben het in deze aankondiging over:

Een boerentuin op het kruisvlak van tuinhistorie en agrarische geschiedenis.

Mooier is:

Een boerentuin op het snijvlak van tuinhistorie en agrarische geschiedenis.

 

  1. Behoort tot één van de

Eerlijk is eerlijk, deze verhaspeling komt zo vaak voor (hier bijvoorbeeld in NRC Handelsblad) dat het de vraag is of het nog wel een taalfout is.

Eigenlijk hoor je te zeggen:

Zij behoort tot de beste voetballers.

of

Zij is één van de beste voetballers.

Maar volgens Onze Taal is een contaminatie van deze twee uitdrukkingen inmiddels niet meer fout.

  1. Uitprinten

Misschien wel de bekendste verhaspeling uit de moderne tijd. Het was oorspronkelijk een foutieve combinatie tussen printen en uitdraaien. Maar inmiddels is uitprinten zo ingeburgerd (lees dit NRC-artikel waarin het meerdere keren wordt gebruikt) dat ook dit werkwoord niet meer als een taalfout wordt beschouwd.

Nog even over die ‘mond-op-mond-reclame’ 

Gelukkig ben ik niet de enige die zich schuldig maakt aan die contaminatie. Bij dit internetbedrijfje houden ze ook van klanten die elkaar mond-op-mond-beademing geven.

Trouwens, we hoeven ons in de toekomst misschien helemaal niet meer druk te maken om contaminaties.  Als het aan Jet Bussemaker ligt, worden alle contaminaties binnenkort goedgekeurd, zo meldt de satirische website De Speld.

Ze heeft alle leraren Nederlands al opgetelefoneerd.

Meer over contaminaties en manieren om ze te voorkomen lees je in de geweldige Schrijfwijzer van Jan Renkema. Dit boek wordt ook besproken in mijn top 22 van de beste boeken over schrijven.

Ik zal je niet vragen om ‘mond-op-mond-reclame’ te maken voor dit artikel, maar deel het vooral op LinkedIn of Facebook om meer mensen te behoeden voor contaminaties.

Geen schrijf- en werktips missen? Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief, net als 5.000 anderen. Of volg een schrijfcursus bij Schrijfvis.

 

 

 

4 Comments, RSS

  1. Thijs oktober 10, 2017 @ 12:25 pm

    Pleonasme, tautologie, contaminatie, acroniem … we hebben in het Nederlands een boel woorden voor even zoveel verschillende soorten stijlfouten die te maken hebben met foutief toegepaste combinaties van woorden of delen daarvan. The New Scientist kwam ooit met het voorstel, om dergelijke constructies onder één noemer te vangen: een dubbelopisme! Wat ik niet eens zo’n gek idee en eigenlijk best wel een mooi woord vind.

  2. Rob oktober 11, 2017 @ 4:04 pm

    Straks ga je me nog vertellen dat ‘onderstekop’ ook niet mag.

  3. Wilma oktober 16, 2017 @ 7:18 am

    In je stukje komt voor: Toch schaamde ik mezelf een beetje – volgens mij hoort dat te zijn Toch schaamde ik me een beetje. Hoe zie jij dat?
    groet, Wilma

    • dennisrijnvis oktober 16, 2017 @ 8:35 am

      Heb eigenlijk geen idee, maar jouw suggestie klinkt inderdaad beter.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Ontvang maandelijks de beste schrijftips (gratis)

Verhelder je teksten